cnhemnehfkbpvb

Ferdinand de Saussure kulturologiaSi mniSvelovani adgili uWiravs struqturalizms. igi safrangeTSi Caisaxa, gansakuTrebuli popularoba moipova 60-70-ian wlebSi da farTod gavrcelda evropul qveynebsa da aSS-Si. struqturalizmis ZiriTadi ideebi damuSavebulia frangi mecnierebis k.levi-strosis, J.deridas, J.lakanis, m.fukos da sxvaTa naSromebSi. struqturalizmma miznad daisaxa daeZlia aRwerilobiTi meTodi kulturis fenomenis analizis dros da kulturis kvleva mkacr mecnierul safuZvelze daemyarebina, sabunebismetyvelo mecnierebaTa zusti meTodebis, maT Soris formalizaciis, maTematikuri modelirebis, kompiuterizaciis da sxva meTodebis _ gamoyenebiT. nimuSad aRebul iqna lingvistika, romelmac XX s. 20-30-iani wlebidan Sveicareli mkvlevris ferdinand de sosiurisa (Ferdinand de Saussure, 1857-1913) da misi mimdevrebis wyalobiT SeiZina zusti mecnierebebis mravali niSani. lingvistikaSi f.de sosiuris mier SemuSavebuli struqturuli meTodi gadatanil iqna adamianis sulieri cxovrebis sxva sferoebis kvlevaSic.

f.sosiuris mixedviT, enis gagebisaTvis Cven unda ganvixiloT misi Semadgeneli elementebis urTierToba. es axlos idga e.diurkheimis meTodologiasTan, romelic aRniSnavda, rom Cven ver gavigebT Sesaswavl movlenas, Tu davkmayofildebiT misi garegnuli mxareebis _ misi "istoriis" _ aRweriT; Cven SegviZlia gamovikvlioT sazogadoeba mxolod misi nawilebis urTierTqmedebis Seswavlis gziT.

sosiuris mixedviT, enis funqcia mdgomareobs adamianTa komunikaciis saSualebaTa SeqmnaSi. Sesabamisad, saWiroa gamovikvlioT xerxebi, romlebiTac misi elementebi zemoqmedeben komunikaciaze erTmaneTTan urTierTobis gziT. amosavali CvenTvis unda gaxdes metyvelebisa da enis cnebebis gamijvna. individualuri sametyvelo aqti yovelTvis unikaluria da, amdenad, ar SeiZleba iyos mecnierebis obieqti. ena mudmivia, sayovelTao, gamoiyeneba yvelas mier, vinc masze saubrobs. yoveli ena Sedgeba bgeraTa saboloo simravlisa da maTi kombinirebis wesebisagan. amrigad, ena warmoadgens struqturas, an logikas, romelic safuZvlad udevs metyvelebas. am struqturis elementia niSani.

struqturalizmisaTvis amosavalia sistemis cneba da debuleba, romlis Tanaxmad, elementebis erToblioba ar daiyvaneba maT ubralo jamze, sistemas gaaCnia raRac, rac mas sistemur xasiaTs aniWebs. am raRacis saxiT SeiZleba mogvevlinos struqtura _ elementTa Soris kavSirebis erToblioba. mas struqturalizmSi pirvelxarisxovani mniSvneloba eniWeba. igi mTavar amocanad miiCnevs, aCvenos yofiTi cnebebis Sinagani struqtura, logika, da am gziT gamoavlinos gzebi, romliTac Cven (Cveni ideebi) vawesrigebT Cvens garemomcvel samyaros.

struqturalizmi aqcents akeTebs im formaTa gamokvlevaze, romlebSic mimdinareobs adamianis kulturSemoqmedebiTi moRvaweoba. es sayovelTao formebi aRiniSneba terminiT struqturebi. struqtura ganimarteba rogorc mTelis elementebs Soris urTierTobaTa erToblioba, romlebic myari rCebian xangrZlivi istoriuli periodis manZilze an msoflios sxvadasxva regionSi Sinagani Tu garegani cvlilebebis miuxedavad. es sayovelTao formebi anu fuZemdebluri struqturebi moqmedeben rogorc aracnobieri meqanizmebi, romlebic awesrigeben adamianis mTel sulier-SemoqmedebiT moRvaweobas.

rogorc vxedavT, struqturalizmSi kvlav vxvdebiT koleqtiuri aracnobieris koncefcias. magram Tu k.g.iungTan mis pirvelsafuZvlad gvevlineba arqetipebi, struqturalizmSi aseTad gvevlineba niSanTa sistemebi. struqturalistTa azriT, kulturis yvela sistema: ena, miTologia, religia, xelovneba, literatura, zne-Cveulebani, tradiciebi da a.S. SeiZleba ganxilul iqnas rogorc niSanTa sistemebi. yvelaze martivi da universaluri niSanTa sistemaa ena.

struqturuli analizis mizania mocemuli kulturis sistemawarmomqmneli faqtoris Zieba, kulturul obieqtTa garkveuli simravlis erTiani struqturuli kanonzomierebebis gamovlena. es sistemawarmomqmneli faqtor-struqtura ganixileba ara ubralod rogorc ama Tu im kulturuli obieqtis "ConCxi", aramed rogorc erToblioba wesebisa, romelTa mixedviT elementebis gadaadgilebiT, erTi obieqtidan SeiZleba miviRoT meore, mesame da a.S. struqturuli meTodis Tanaxmad, es erTgvarovneba gamovlindeba ara am obieqtTa Soris arsebul gansxvavebaTa ugulebelyofis xarjze, aramed am gansxvavebaTa, rogorc erTiani abstraqtuli nimuSis urTierTSi gardamavali (urTierTgardaqmnadi) konkretuli variantebis danaxviT.

Claude Levi-Straussstruqturalizmis erT-erTi mTavari warmomadgenelia frangi eTnografi da sociologi klod levi-strosi (Claude Levi-Strauss, 1908-1999). misi kvlevis ZiriTadi obieqti iyo primitiuli sazogadoebebi, kerZod, samxreT da, nawilobriv, CrdiloeT amerikisa. mTavar problemad miaCnda bunebidan kulturaze gadasvlis Seswavla.

k.levi-strosi ikvlevda azrovnebisa da socialuri cxovrebis struqturebs, romlebic damokidebuli ar arian individualur cnobierebasa da arCevanze. gonebas, azrovnebas igi kulturuli evoluciis mizezad ki ara Sedegad miiCnevda. kulturas, rogorc adamianuri yofierebis universalur atributs, sxvadasxva sazogadoebaSi daaxloebiT erTnairi niSnebi aqvs. sxvadasxva eTnologiuri koncefciis ZiriTad nakls igi imaSi xedavda, rom isini iTvaliswineben mxolod cnobier dones, plasts, da ara aracnobiers, romelic ar eqvemdebareba uSualo dakvirvebas. am dros ki cnobiereba, k.levi-strosis mixedviT, arsebobs mxolod adamianis sulis uamravi aracnobieri struqturis gadakveTaze, romelTagan TiToeuli Seesabameba socialuri realobis garkveul dones.

interesma aracnobieri struqturebisadmi mniSvnelovanwilad gansazRvra struqturuli analizis obieqtTa SerCeva: totemizmi, saxelTa mikuTvnebis wesebi, saqorwino urTierTobani, ritualebi, niRbebi, rogorc niSanTa Taviseburi sistemebi, pirvel rigSi ki _ miTi, rogorc koleqtiuri cnobierebis arsi, socialur struqturaTa simyaris safuZveli.

socialur da kulturul struqturaTa gamokvlevis miznad k.levi-strosi miiCnevda im kanonzomierebaTa gamovlenas, romlebic safuZvlad udevs rwmena-warmodgenaTa da institutebis mravalferovnebas.

k.levi-strosis azriT, adamianis SegrZnebebi imdenad ar asaxaven, ramdenadac daSifraven garemomcvel sinamdviles, axdenen mis kodirebas. yvela movlena da procesi gamoixateba simbolos saxiT. amdenad, SeiZleba laparaki iyos or struqturaze: adamianis gonebis struqturasa da adamianis garemomcveli fizikuri realobis struqturaze. amasTan, meoris Seswavlis safuZvlad k.levi-strosi adamianis gonebis struqturas miiCnevs, romelic axdens Cveni gamocdilebis organizebas da gansazRvravs samyaros Cveneul xedvas.

Tanamedrove industriul da “primitiul" sazogadoebaTa Soris urTierTobas k.levi-strosi uwodebda Tanafardobas "cxel" da "civ" sazogadoebaTa Soris: pirvelni cdiloben awarmoon da moixmaron rac SeiZleba meti energia da informacia, meoreni ki ifarglebian arsebobis martivi da mwiri saSualebebis mdgradi kvlavwarmoebiT. magram Zvel da axal, ganviTarebul da "primitiul" adamians aerTianebs kulturis sayovelTao kanonebi, adamianis gonebis funqciobis kanonebi.

"cxel" sazogadoebebSi Tavdapirveli kavSiri Tavad sagnebsa da SemecnebiT simboloebs Soris TandaTanobiT ganidevneba aracnobieris sferoSi, da mis adgils pirobiTi kavSiri iWers. Sedegad icvleba Tavad samyaros xedva, misi pirvandeli saxe TandaTan bundovani xdeba. magram igi mTlianad ki ar qreba, aramed inaxeba aracnobierSi. gza adamianis garemomcveli samyarosaken sul ufro metad "ixergeba" sxvadasxva simboluri struqturiT.

k.levi-strosis azriT, jer kidev SemorCenili arqauli _ "civi" _ sazogadoebani axerxeben dausxltnen zemoT aRniSnul cvlilebas. maTSi SenarCunebulia Tavdapirveli kavSiri adamianis garemomcvel sinamdvilesa da misi cnobierebis simboloebs Soris; es kavSiri ar aris gandevnili aracnobier sferoSi. swored am "civi" sazogadoebebis arseboba aZlevs saSualebas Tanamedrove adamians, Seimecnos aracnobier sferoSi gandevnili sakuTari gonebis struqtura.

Tanamedrove kulturis ama Tu im movlenis WeSmariti azri (anu rasac is warmoadgens) dafarulia. am azris "amoReba" aracnobieri sferodan SeuZlebelia. amitom unda mivmarToT "civ" sazogadoebebs da movZebnoT maTSi analogiuri movlena, rac mkvlevrisaTvis naTels gaxdis mis azrs. sxvagvarad rom vTqvaT, pirvelyofili adamiani gvevlineba erTgvar sarked, romelic Tanamedrove adamians Tavisi aracnobieri sferos danaxvis SesaZleblobas aZlevs, Sesabamisad, debs xids bunebasa da kulturas Soris.

Tavis cnobil naSromebSi "struqturuli anTropologia" ("Anthropologie structurale"), "mwuxare tropikebi" ("Tristes Tropiques"), "veluri azrovneba" ("La Pensée Sauvage"), "Tanamedrove totemizmi" ("Le Totémisme aujourd'hui"), niRbebis gza" ("La Voie des masques") da sxv. k.levi-strosi cdilobs daasabuTos, rom velurebi cxovroben bednierad; civilizacia azianebs maT yofas; civilizacia ufro uaresad wyvets cxovrebiseul problemebs, vidre velurebi, radgan am ukanasknelTa garegani "me" mWidrodaa dakavSirebuli SinaganTan. kulturuli garsi jer kidev Txelia da SeiZleba Tvali vadevnoT bunebasTan mis kavSirs; aRniSnuli ar daSorebia aRmniSvnels da uamrav niSans Soris SeiZleba gairCes binaruli opoziciebi (wyviladi dapirispirebulobani) _ yvelaze xSirad ganmeorebadi kanonzomierebani, romlebic axasiaTebs kulturis yvela sferos. es opoziciebia: naTeli _ bneli, xmauriani _ Cumi, rbili _ magari, mSrali _ sveli, tkbili _ mware, umi _ moxarSuli, qorfa _ damWknari, carieli _ savse, axlo _ Sori, zeda _ qveda, marjvena _ marcxena, keTili _ boroti da sxv. yvelafers ki safuZvlad udevs generaluri opozicia "buneba _ kultura".

pirvelyofili adamiani Tavisi Sinagani "me"-Ti arafriT gansxvavdeba Tanamedrove adamianisagan: erTsac da meoresac erTi da igive binaruli opoziciebi aqvT. Tanamedrove adamianis azrovnebis struqtura mis mier ganvlili gzis manZilze ar Secvlila, igi zustad iseTia, rogoric pirvelyofili adamianisa. Tanamedrove adamiani pirvelyofilisagan gansxvavdeba mxolod Tavisi garegnuli "me"-Ti da imiT, rom kavSiri mis garegan "me"-sa da Sinagan "mes" Soris gawyvetilia istoriis mier.

pirvelyofili adamiani xorcs Tu sxva saWmels qvaze awyobda da ase wvavda mzeze. mzis sxivebi casa da dedamiwas erTian, harmoniul mTlianobad aerTianebda da adamiani bunebasTan srul TanxmobaSi imyofeboda. Semdeg adamianma daiwyo saWmlis damzadeba cecxlze, Seqmna Sromis iaraRi, tansacmeli, Seabija kulturis samyaroSi. mis arsebobasa da kulturas Soris gaCnda winaaRmdegobebi. miTebis meSveobiT adamiani cdilobs aRadginos darRveuli kavSiri bunebasTan. damTavrda oqros xana (ase uwodebs k.levi-strosi qvis xanas) da daiwyo brinjaos epoqa. am epoqis manZilze adamiani sakmao xans inarCunebda mkafio opoziciebs, rac mas saSualebas aZlevda ebatona empiriul sinamdvileze. miTebis saSualebiT adamianebi cdilobdnen SeerbilebinaT winaaRmdegoba bunebasTan. magram daiwyo rkinis xana, gaCnda Tanamedrove adamiani da yvelaferi airia. Tanamedrove adamiani cxovrobs bunebasa da kulturas Soris Rrma ganxeTqilebis pirobebSi, rac misi yvela ubedurebis mTavari mizezia.

k.levi-strosis azriT, Tanamedrove mecniereba da filosofia didad ver amaRleben dRevandel adamians veluris donesTan SedarebiT, am ukanasknelis cxovreba ki bevrad ufro harmoniulia swored bunebasTan misi ganuyofeli kavSiris gamo.

rogorc Tavad k.levi-strosi aRniSnavda, misi koncefciis CamoyalibebaSi, romelsac Tavad struqturul anTropologias uwodebda, mTavari roli Seasrula samma mecnierma: sociologma emil diurkheimma, fsiqologma zigmund froidma da lingvistma ferdinand de sosiurma. e.diurkheimma mkveTrad gamijna erTmaneTisagan individualuri da koleqtiuri cnobiereba; z.froidma individis Sinagani "me" aracnobiers daumorCila; xolo de sosiurma enobrivi masalis safuZvelze konkretuli warmodgena mogvca qvecnobieris Sesaxeb, yovel winadadebaSi gamoyo ori done: gaucnobierebeli (ena) da gacnobierebuli (metyveleba).

amrigad, k.levi-strosis Sexedulebani emyareba miTebis, ritualebis, socialur urTierTobaTa formebis (saqorwino normebi, naTesauri sistemebi da sxv.) analizs. miTebsa da folklors mis kvleva-ZiebaSi gansakuTrebuli adgili uWiravs. k.levi-strosi miTebis struqturuli tipologiis mamamTavradaa miCneuli.

struqturalisturi meTodi gamoiyena frangma filosofosma da kulturis istorikosma miSel pol fukom (Michel Foucault) ~1926-1984) naSromebSi "sityvebi da sagnebi: humanitarul mecnierebaTa arqeologia" ("Les mots et les choses - une archéologie des sciences humaines"), "codnis arqeologia" ("L'Archéologie du savoir"). evropuli Semecnebis istoriaSi m.fukom gamoyo 3 epistema (codnis saerTo sivrce, "sityvebsa" da "sagnebs" Soris urTierTdamokidebulebis sistema, romelsac emyareba ama Tu im epoqisaTvis damaxasiaTebeli aRqmis, Semecnebis, praqtikis kodebi, calkeuli ideebi da koncefciebi), romelTa Tavisebureba gansazRvravs ama Tu im epoqis _ aRorZinebis, klasikuri racionalizmisa da Tanamedroveobis (XIX-XX ss.) azrovnebis saxes. aRorZinebis epistemaSi "sityvebi" da "sagnebi" msgavsia da igiveobrivic ki; klasikuri racionalizmis epoqaSi isini gaSualebulia azrobrivi warmodgenebiT, Tanamedrove epoqaSi ki sityva iqceva mxolod niSnad sxva niSnebis sistemaSi, radgan sityvebsa da sagnebs Soris dgas mravali sxvadasxva niSanTa sistema _ "ena", "Sroma", "sicocxle" da sxv.

amrigad, epistemis Secvla niSnavs mTeli SemecnebiTi saqmianobis da, saerTod, samyaroSi adamianis adgilis Secvlas. kulturis struqturuli cvlilebebis gagebisaTvis, m.fukos azriT, gansakuTrebiT sainteresoa epistemaTa Soris arsebuli ganxeTqilebani. maTi arsis ilustraciisaTvis mkvlevari don kixotis magaliTs mimarTavs. es gmiri _ axali kulturis sistemaSi Zveli epistemis matarebeli _ komikuria swored Zvelisa da axlis SejaxebaSi.Jacques Marie Emile Lacan

Jak lakani (Jacques Lacan) (1901-1981) "froidizmis parizuli skolis" fuZemdebelia, e.w. struqturuli fsiqoanalizis warmomadgeneli. man miznad daisaxa "froidisken mibruneba", anu froidizmis gaTavisufleba Semdegdroindeli danaSrevebisagan. lakani Tvlida, rom aracnobieris gagebisaTvis gansakuTrebuli mniSvneloba aqvs enas. Tavad aracnobieri lakanTan scildeba biologiuri interpretaciis CarCoebs da kulturis fenomenad gvevlineba. es is sferoa, sadac mimdinareobs individis mier socialuri normebisa da kulturul faseulobaTa aTviseba, anu pirovnebis socializacia. amrigad, J.lakanma aracnobieri kulturologiuri kvlevis obieqtad aqcia.

 

"struqturalizmi"

The Origins of and Debate Between

Structuralism and Functionalism